دنیای گنو/لینوکس و چرخه سیستم عامل


نویسنده : عرفان مولا
موضوع : گنو/لینوکس
زمان انتشار : ۲ ماه پیش
148 بازدیدکننده

توی این مقاله قراره وارد دنیای گنو/لینوکس بشیم و به مزایا و ویژگی ها دنیای گنو/لینوکسی بپردازیم و با مفهوم قطعات الکترونیکی و سیستم عامل و کرنل و سخت افزار و نرم [...]
دنیای گنو/لینوکس و چرخه سیستم عامل

خب 🙂 بچه ها سلام امیدوارم که حالتون خوب و لبتون خندون باشه و روزاتونو به خوشی گذرونده باشید

توی این مقاله قراره وارد دنیای گنو/لینوکس بشیم و به مزایا و ویژگی ها دنیای گنو/لینوکسی بپردازیم و با مفهوم قطعات الکترونیکی و سیستم عامل و کرنل و سخت افزار و نرم افزار و میان افزار و اینجور چیزا آشنا بشیم (: و در نهایت اگه تونستیم, ذهنتونو به دنیای متن باز (Open-Source) باز کنیم که تو دنیای آزاد غرق بشید (:

داستان گنو و لینوکس و دنیای متن باز

خب شروع کنیم و داستانی شیرین رو براتون تعریف کنیم (: ، سال ۱۹۷۰ میلادی بود که دنیس ریچ (dennis ritchie) به همراه دوستش، اولین سیستم عامل عمومی جهان رو با قابلیت Multi-Tasking به نام یونیکس (Unix) به جهان عرضه کردند ، سیستم عاملی که توانایی اجرا روی اکثر کامپیوتر هارو داشت و برخلاف بقیه که فقط مخصوص کامپیوتر های خاص خودشون بودند ! یعنی تا قبل از اون، هر کامپیوتری که تولید میشد، باید براش سیستم عامل اختصاصی خودشو مینوشتن با توجه به سخت افزار و … اش (:

خب فکر کنم الان با اهمیت یونیکس آشنا شدید و فهمیدید که در زمان خودش یک انقلاب بود، یک سیستم عامل که بتونه روی کامپیوتر های مختلفی اجرا بشه (: ، سیستم عامل یونیکس ابتدا با زبان اسمبلی (Assembly) نوشته شده بود وبالاخره در سال ۱۹۷۳، یعنی سه سال بعد از انتشار نسخه اولیه اش، توسط دنیس ریچ با زبان برنامه نویسی سی ( C ) بازنویسی و عرضه شد

پس از این بازنویسی، عاملان این سیستم عامل شروع کردند و گدابازی دراوردند (: به شرکتا گفتند یا باید پول بدید یا هم اینکه کلا بیخیال یونیکس بشید (=

یعنی بصورت خلاصه استفاده تجاری از این سیستم عامل، پولی شد و این ماجرا به مذاق بعضیا خوش نیومد و کم کم شروع کردند به فاصله گرفتن از این سیستم عامل

از طرف دیگه ای، این سیستم عامل آزاد نبود و کسی نمیدونست داخلش چی میگذره (: یه خورده بحث اعتماد سخت بود و هیچکسی از درونش خبر نداشت که اصلا تضمینی هست این سیستم عامل برای جاسوسی نباشه و اطلاعات مارو به کسی نفرسته ؟! (:

مثلا شما یک شرکتی رو در نظر بگیرید که داده های مهم اش رو روی این سیستم عامل ذخیره میکنه و اگه فرد دیگه ای به این اطلاعات دسترسی داشته باشه، شرکت به فنا میره (: ، توی چنین شرایطی اعتماد به سیستم عاملی مثل یونیکس که نمیدونستن چی توش میگذره، سخت بود

خلاصه کلی عوامل دست به دست هم میدن که گند بزنن به محبوبیت یونیکس بین کاربرانش (: و این وسط شخصی با اسم ریچارد استالمن (Richard Stallman) که اون زمان واس خودش کسی بوده 🤔 میاد و استارت سیستم عاملی به نام گنو (GNU) که خودشم مخفف یک لوپ تکراری Gnu Not Unix رو میزنه و براش کرنلی به اسم هرد (Hurd) هم توسعه میدن و سیستم عاملی کاملا رایگان و متن بازی رو برای دنیا عرضه میکنن

اگه نمیدونید سیستم عامل چیه، کرنل چیه یا کلا متن باز و اینا چیه، در آخر این مقاله همشونو توضیح میدم نگران نباشید (: فعلا بخونید

خلاصه افراد حرفه ای که براشون امنیت اطلاعات و آزادی نرم افزار مهمه، سمت گنو/هرد گرایش پیدا میکنند و به اصطلاح به آن می گرایند 😐 و در طی این سالها، ریچارد استالمن (خالق گنو و دنیای آزاد) چندین سخنرانی و کنفرانس درمورد نرم افزار های آزاد برگزار میکنه

در یکی از سخنرانی ها یا کنفرانس های نرم افزار های آزاد، شخصی به نام لینوس توروالدز (Linus Torvalds) که بچه خوبی هم بوده شرکت میکنه و از دنیای آزاد و گنو و اینجور چیزمیزا خیلی خوشش میاد و میگه ای جون، اوفففف عجب دنیاییه این دنیای نرم افزار آزاد 🤔 البته شایدم دقیقا اینارو نگفته باشه ولی من بجاش میگم لامصب عجب چیزیه (:

ازینجا میشه که لینوس توروالدز جوگیر میشه و در سال ۱۹۹۱ شروع به توسعه کرنلی کاملا آزاد به اسم لینوکس (Linux) میکنه و اونو منتشر میکنه

بعد از انتشار اولین نسخه از کرنل لینوکس بصورت متن باز, توسعه دهنده هایی زیادی شروع به توزیع distribution ها یا به اصطلاح Distro های مختلفی کردند, یکی از ابتدایی ترین Distro های لینوکس سیستم عاملی با نام MCC Interim و TAMU و SLS و … بودند ولی خب هرکدوم بخاطر نقص در پشتیبانی یا … خاتمه پیدا کردند و توسعه شون ادامه پیدا نکرد

بعد ها سیستم عاملی بر پایه گنو/لینوکس (بهره گیری از سیستم عامل گنو و کرنل لینوکس) با نام Slackware منتشر شد که تا به امروز هم توسعه اش ادامه داره و جزو یکی از ابتدایی ترین توزیع های GNU/Linux شد

نکته : وقتی میگیم یکی از ابتدایی ترین, به این دلیل هستش که کرنل لینوکس و سیستم عامل گنو جفتشون هم نرم افزار آزاد بودند و هستند و هرکسی میتونست توسعه بده و برای خودش و برای استفاده شخصی و … استفاده بکنه, این لیست از روی Distro هایی هستند که برای استفاده عموم منتشر شدند, همونطور که الان هم Distro هایی خصوصی داریم که هیچکسی ازشون اطلاعی نداره بجز توسعه دهنده که برای استفاده های شخصی یا سازمانی یا … بکار میره

بعد از انتشار Slackware , به ترتیب Debian و RedHat و Enoch و Arch … منتشر شدند که به فرق بین این Distro ها هم خواهیم پرداخت

به همین ترتیب رشد قارچ-گونه و تکثیر سریع توزیع های گنو/لینوکسی آغاز شد و انقلابی عظیم شکل گرفت به طوری که دیگه کمتر کسی پیدا میشد که سیستم عامل گنو رو با کرنل هرد استفاده بکنه (: , همه به سمت گنو/لینوکس گرایش پیدا میکردند و به دلیل حجم بالای گرایشات خفن بودن اسم Linux و یکسری دلایل دیگه ای که من نمیدونم, اصطلاح لینوکس بجای گنو/لینوکس در بین کاربران رایج شد , به طوری که الان اکثر افراد کلمه لینوکس رو بعنوان یک سیستم عامل قابل نصب بر روی سیستمشون میشناسن بدون در نظر گرفتن اینکه لینوکس فقط یک کرنل هستش و سیستم عاملش گنو هست , این وسط یک بحثی هم توسط خود ریچارد استالمن برای این بحث لینوکس بجای گنو/لینوکس هم مطرح شده که میتونید از طریق این لینک نسخه اصلیشو مطالعه کنید (:

خب تا به الان فهمیدید که جریان گنو و لینوکس چی هستش , خب بیاید در ادامه بپردازیم به اینکه کرنل چیه, سیستم عامل چیه و اینجور حرفا 🙂

تعریف سخت افزار و نرم افزار

خب بیاید یک تعریف ساده و دقیق براتون بگم , زمانی که کامپیوتر شما هنگ میکنه : به قسمتی که میتونید با لگد بزنید و خوردش کنید سخت افزار گفته میشه, و به قسمتی که بهش دسترسی فیزیکی ندارید و فقط میتونید به سازندش فحش بدید, نرم افزار میگن (: و عملا هم به همدیگه وابسته هستند , به این شکل که : نرم افزار بدون سخت افزار اجرا نمیشه(باید یه قطعه ای باشه که روش اجرا بشه) و سخت افزار هم بدون نرم افزار مفت نمی ارزه (یه قطعه خالی بی مصرف هست)

نحوه کارکرد قطعه الکترونیکی

قطعه های الکترونیکی درواقع سخت افزار هستند و بصورت فیزیکی قابل لمس هستند, این قطعات با جریان برق کار میکنند (: و جریان برق هم دوتا حالت بیشتر نداره : یا هست یا نیست ! غیر ازین دو حالت نیستش, ما نمیتونیم یجا بگیم که برق هم هست و هم نیست, اگه شما میتونید بگید پس لامصبا شما عجب چیزایی هستین و ما خبر نداریم

پس فهمیدیم که برق دوتا حالت داره, حالت وجود جریان و حالت عدم وجود جریان (کمبود جریان) که این دو حالت رو به زبان ریاضی یا Binary (بعدا درمورد Binary و نحوه خوندن و محاسبه و … اش یه مقاله مینویسم) با صفر و یک منطق نشون میدیم و از این رو میگیم که زبان کامپیوتر صفر و یک هستش

وقتی میگیم زبان کامپیوتر یا قطعات الکترونیکی صفر و یک هست یعنی : با وجود و عدم وجود برق سر و کار دارند

CPU دستگاهتون رو مثل یک صفحه شطرنجی در نظر بگیرید که به همون شکل خونه خونه هستند و درون هر خونه یک خازن خیلی خیلی خیلی کوچیک (Transistor) قرار داره که میتونه دوتا حالت زیر رو داشته باشه :

درونش بیشتر از ۲٫۵ ولت جریان باشه : یک منطق

درونش کمتر از ۲٫۵ ولت جریان باشه : صفر منطق

پس این شکلی با نحوه کارکرد قطعات الکترونیکی هم اشنا شدید (:

کرنل چیه ؟

ابتدای این مطلب بهتون گفتم که تا قبل از توسعه یونیکس, برای هر سخت افزار یک سیستم عامل اختصاصی مینوشتن, مثلا برای یک CPU میومدن و یک سیستم عامل اختصاصی مینوشتن که بیاد و فلان محاسبات رو بکنه و بعدش کد هارو کامپایل میکردن و تبدیل به Binary یا به اصطلاح صفر و یک میکردند و با استفاده از دستگاه هایی بنام پروگرامر, اونو روی دستگاه مورد نظر رایت میکردند تا اجرا بشه

وقتی پای سیستم عامل های عمومی مثل یونیکس به دنیا باز شد, اینجا نیازی مهم به نام کرنل صورت گرفت , یک تعریف منطقی بهتون میگم تا خودتون درک کنید :

فرض کنید ما سه لیوان داریم با اندازه های بزرگ و متوسط و کوچک, اینجا معیار ما لیوان متوسط هستش و به اندازه لیوان متوسط داخل هر کدوم از این ها آب میریزیم و نتیجه به این شکل هستش :

لیوان بزرگ درونش تا حدودی پر میشه و هنوزم جا داره برای پر کردن

لیوان متوسط بصورت کامل پر میشه و فضای خالی نداره

لیوان کوچیک پر میشه و آبش سرریز میشه

این دقیقا اتفاقی بود که تا قبل از توسعه کرنل ها رخ میداد ! یعنی نرم افزار بصورت مستقیم تبدیل به صفر و یک میشد و مثلا این نرم افزار برای یه CPU مثل لیوان متوسط طراحی شده بود

فرض کنید CPU متوسط ما , ۴ مگابایت حافظه و توان پردازشی داشت و ما نرم افزاری برای پردازش براش نوشته بودیم , نرم افزار باید میومد در حد ۴ مگابایت برای ما پردازش انجام میداد در لحظه , حالا شما فرض کنید این کد رو روی دوتا حافظه دیگه با حجم های ۲ مگابایت و ۶ مگابایت هم اجرا میکردیم :

پردازش روی ۶ مگابایت موفق بود ولی بهینه نبود چون فضای خالی بود و از تمام توان CPU بهره نمیبرد و سرعت پردازش در حد همون ۴ مگابایت بود

پردازش روی ۴ مگابایت در حالت استاندارد خودش بود و از حداکثر توان پردازشی استفاده میکرد

پردازش روی ۲ مگابایت یک فاجعه بود و جریان زیاد برق و عدم وجود حافظه و … باعث فروریزش خازنی و سوختن حافظه و … میشد (:

ازین رو بود که توسعه دهنده ها شروع به توسعه بخشی به نام کرنل کردند ! یعنی اینکه یک کد سازگاری با تمامی سخت افزار ها و تعیین سخت افزار و … نوشتند , یک لایه زیرین که زیر لایه سیستم عامل قرار بگیره و کد های سیستم عامل رو تبدیل به صفر و یک بکنه و کد های صفر و یک رو تبدیل به کد های سیستم عامل بکنه (:

خب گیج نشید, ببینید فرق اینجا هستش : تا قبل از کرنل , سیستم عامل یا نرم افزار رو مستقیما روی CPU کامپایل میکردن و به صفر و یک تبدیل اش میکردند و به همین دلیل نرم افزاری که برای حافظه ۴ مگابایت توسعه یافته بود نمی تونست روی ۲ مگابایت اجرا بشه

ولی با توسعه یافتن کرنل این مشکل حل شد و کرنل طبق سخت افزار صفر و یک هارو تولید میکنه و در جاهای مناسب قرار میده و همچنین صفر و یک هارو میخونه و به زبان سیستم عامل تبدیل میکنه

با این روند سیستم های کامپیوتری به ۴ لایه تقسیم شدند :

لایه اول : نرم افزار

لایه دوم : سیستم عامل (نوعی از نرم افزار)

لایه سوم : کرنل (میان افزار)

لایه چهارم : سخت افزار

سیستم عامل چیه ؟

خب شاید الان براتون سوال پیش بیاد که سیستم عامل چیه ؟! بصورت ساده بخام براتون بگم, سیستم عامل مجموعه ای از نرم افزار های مفید متصل به هم هستند که مثل قطعات یک ماشین هرکدوم در جای خودشون قرار گرفتند و نقشی جزئی رو برای یک کل ایفا میکنند و همچنین میتونند یکسری نرم افزار های دیگه رو در قالب خودشون اجرا بکنند

بصورت ساده بخام براتون بگم , شما ویندوز رو در نظر بگیرید : ویندوز دارای یک سیستم و عامل و یک کرنل هستش

خود بخش سیستم عامل شامل : کلی نرم افزار هستش , مثلا وقتی کامپیوترتون بالا میاد و صفحه بوت ویندوز نمایش داده میشه, اون لوگو ویندوز که اونجا میبینید درواقع یک نرم افزار هستش, یک نرم افزار که یک تصویری رو به شما نشون بده و در پس زمینه بیاد و فایل های ضروری و لازم اجرای ویندوز رو توی Ram بارگذاری بکنه تا سیستم بالا بیاد

بعد از اون شما با صفحه LockScreen ویندوز مواجه میشید که در واقع اون هم یک نرم افزار هستش, یک نرم افزار برای اهراز هویت شما , که با وارد کردن پسوردتون و انتخاب یوزرنیم تون شما رو اهراز هویت میکنه و درصورت تائید شما رو به یک نرم افزار دیگه ای با نام Desktop میفرسته

داخل همین Desktop هم کلی نرم افزار هستش, نرم افزار برای نشانه گر ماوس , نرم افزار برای کنترل ورودی های کیبورد , نرم افزاری به نام Taskbar که اون پایین هستش و نرم افزاری برای خود دسکتاپ که شما توش شرتکات ها و … تون رو میسازید و میبینید و وقتی که روی هرکدوم کلیک میکنید , یکسری رویداد های دیگه اتفاق میوفته یا یک نرم افزار اجرا میشه 🙂

میبینید ؟ همه اینا نرم افزار هستند 🙂 , سیستم عامل خودش نرم افزار به حساب میاد و شامل یکسری کامپوننت ها هم میشه , دلیل اینکه یک لایه بالاتر از نرم افزار های عادی قرار گرفته اینه که نرم افزار های عادی هم اکثرا طبق کامپوننت های خود همین سیستم عامل اجرا میشن

مثلا وقتی یک نفر نرم افزاری رو برای ویندوز توسعه میده و اونو اجرا میکنه, این نرم افزار فرقش با نرم افزار های خود ویندوز اینه که در قالب اونا و در اثر کامپوننت های اونا داره اجرا میشه (: مثلا گوگل کروم یا فایرفاکس رو در نظر بگیرید, هرکدوم یک نرم افزار مجزایی هستند که در قالب ویندوز اجرا میشن و در ساختار اون هستند, یعنی اون بالا سه تا دکمه برای Close, Minimize , Maximize دارند که این ها زیر نظر کامپوننت های ویندوز اجرا میشن

پس تا اینجای کار باید متوجه شده باشید که زمانی که شما ماوس تون رو تکون میدید اتفاقات زیر میوفته :

حرکت از سمت شما اتفاق میوفته

حرکت توسط حسگر ماوس که یک سخت افزار هست ثبت میشه

حرکت و جهت اش تبدیل به جریان برق یا همون سیگنال صفر و یک میشه و به کرنل منتقل میشه

این سیگنال صفر و یک توسط کرنل به کد قابل فهم توسط سیستم عامل تبدیل میشه

سیستم عامل این کد رو درک میکنه و به نرم افزار یا سرویس مربوطه منتقل میکنه مقدار حرکت و جهت اش رو

نرم افزار یا سرویس مربوطه طبق حرکت و جهت حرکت و مختصات قبلی, مختصات جدید رو محاسبه میکنه

مختصات جدید به سیستم عامل تحویل داده میشه و سیستم عامل باید دستور یک بروزرسانی صفحه نمایش رو صادر بکنه

سیستم عامل درخواست رفرش گرافیک و جلوه های نمایشی رو به کرنل تحویل میده

کرنل این کد رو میگیره و به صفر و یک تبدیل میکنه و به GPU میفرسته

بعد از تفسیر شدن در GPU , پیکسل ها و RGB هاشون و مختصاتشون تعیین میشن و این مقادیر به مانیتور ارسال میشن

مانیتور طبق Pixel های دریافتی و RGB شون, نور اش رو تغییر میده و شما صفحه جدید رو میبینید

همه این اتفاقات در حدود میلی ثانیه اتفاق میوفته (:

گنو چی هست ؟

حالا که با بحث سیستم عامل و کرنل و … آشنا شدیم, بیاید دقیقا ببینیم گنو هستش : گنو مجموعه ای از نرم افزار های آزاد هستش که کنار هم چیده شدن و نقش مکمل رو ایفا میکنند , نرم افزاری های مانند :

Bash , coreutils , gzip , tar , time , grub , grep , cpio , diffutils , findutils , finger , …

لیست کامل نرم افزار های گنو رو از اینجا مشاهده کنید

خب پس فهمدید که گنو هم چیز شاخی نیستش ! یکسری ابزار های پایه هستند در کنار هم که مکمل همدیگه هستند و حتی به تهش برسی میبینی که حتی محیط گرافیکی بومی هم نداره (: البته اینکه نیازی به بودنش نیست هم بی تاثیر نیست (=

پس اگه گنو مجموعه ای از چند ابزار سیستمی ساده و لینوکس فقط یک کرنل هستش, پس جرا همه میرن سمت گنو/لینوکس ؟

دنیای نرم افزار آزاد

دنیای نرم افزار آزاد مشخص کننده آزادی نرم افزار ها هستش, به این منظور که این نرم افزار هستش که باید برای ما کار بکنه , ما نباید برده نرم افزار بشیم

ما بعنوان یک مصرف کننده نرم افزار حق داریم بدونیم که درونش چه خبره و داره چی میگذره (: یا حتی در مرحله های بعدی بتونیم به میل و دلخواه خودمون تغییر اش بدیم

گفتیم گنو بصورت پیشفرض محیط گرافیکی نداره ولی خب مگه توسعه دهنده ها مردن ؟ گنجشک مفت سنگ مفت (: خب یکی پیدا میشه بخاطر نیازش یچیزی در حد پایه مثل Xorg (یک سرور برای نمایش گرافیکی) توسعه بده و بصورت آزاد منتشر بکنه

چند توسعه دهنده دیگه هم پیدا میشن که بیان و ازین پروژه رایگان استفاده بکنند و برای استفاده روزانه شون , باگ هاشو برطرف بکنند و توسعه بدن (:

اینطوری میشه که نرم افزار های آزاد با سرعت بسیار بالایی توسعه پیدا میکنند و نیازی هم نیست که بابتشون پول بدید

یکی از قدرتمندترین پروژه های آزاد هم همین گنو و لینوکس هستند , چرا ازشون استفاده نمیکنید ؟ در صورتی که میتونید سیستم شخصی و دلخواه خودتونو داشته باشید (:

فرق بین گنو/لینوکس و ویندوز , میشه گفت فرق بین اندروید و IOS هستش

توی اندروید (که حتی اندروید هم از کرنل لینوکس استفاده میکنه) میتونید به راحتی هر لانچری خواستید نصب کنید و گوشیتونو به دلخواه خودتون تغییر بدید تا حد امکان (با روت کردن هم که کلا همه چی دست خودتونه) , ولی IOS چی ؟ یک لانچر و ظاهر ثابت و نسبتا شیکی داره که هیچ کسی نمیتونه تغییر اش بده (مگه اینکه جیلبریک کنی که اصلا هم منطقی نیست)

بهرحال این فرق رو میتونید متوجه بشید و بنده هم قصد دفاع از هیچکدوم از پلتفرم هارو ندارم, هم اندروید و هم IOS جفتشون دارای نکات مثبت و منفی هستند و چیزی بنام بهتر و بدتر نداریم

نتیجه گیری

خب دیگه نمیخام بیشتر از این بنویسم و بقیه نکات رو میزارم برای روز های بعد و مطالب بعدی (: , بخایم یک نتیجه گیری کلی بکنیم به این شکل میشه که نرم افزار های آزاد رشد بسیار زیادی دارند و روز به روز قدرتمند تر میشن و مهم تر اینکه همه چی دست خودتون هست و میتونید بفهمید که درون یک اپلیکیشن چه اتفاقاتی داره رخ میده و تا چه حدی به اطلاعاتتون دسترسی داره و یکی از نمونه ای بارز همین نرم افزار های آزاد تلگرام هستش که میبینید کلی توزیع غیررسمی داره با ظاهر های مختلف و مردم بخاطر ازادی در تنوع و انتخاب, بیشتر به سمت تلگرام گرایش دارند (:

انتخاب با خودتون هست که از ویندوز کرکی استفاده بکنید یا به دنیای آزاد و گنو/لینوکس بپیوندید و از نرم افزار های آزاد و بصورت حلال استفاده بکنید

البته اگه کاربر مک هستید که قضیه تا حدودی فرق میکنه (:

خب دیگه واس امروز بسه و امیدوارم که با خوندن این مطلب تونسته باشم که یکمی بهتون درمورد دنیای آزاد و نحوه چرخه سیستم عامل و مفهوم کرنل و … یک آگاهی کوچیکی داده باشم (:

اگه از این مطلب خوشتون اومده به دوستاتونم بفرستید, یه فروارد که براتون کاری نداره (: , اگر هم تونستید یکمی کامنت بزارید حالا اگه توی متن و توضیحات هم اشکالی دیدید باز توی نظرات بگید تا اصلاح کنم

موفق و سربلند باشید

آیا مقاله برای شما مفید بود ؟

خیر

0

تقریبا

0

بله

4

برای ثبت نظر باید وارد حساب کاربری خود شوید
رای شما با موفقیت ثبت شد
متاسفانه خطایی در ثبت نظر رخ داد

Iran Developers Telegram Group

نظرات کاربران


فرهان

فرهان

عالی بود

برای پاسخ دادن باید وارد شوید
عرفان مولا

عرفان مولا

ممنون (:

عمولبقند

عمولبقند

خیلی خودمونی بود انکار سفر کردیم به دنیای تولد لینوکس
خیلی ساده و روان و حرفه ایی توضیح دادی
خداقوت
دمت گرم

برای پاسخ دادن باید وارد شوید
عرفان مولا

عرفان مولا

ممنون (:

عمیر

عمیر

بینظیر دمت گرم

برای پاسخ دادن باید وارد شوید
عرفان مولا

عرفان مولا

ممنونم (:

نکات ارسال نظرات

نظرات فینگلیش به هیچ عنوان تایید نخواهند شد

هنگام نوشتن نام و ایمیل معتبر خود را وارد نمایید

در دیدگاه هایتان از الفاظ مناسب استفاده کنید

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *